Trong quá trình chuyển đổi số ngành văn hóa, số hóa bảo tàng đang trở thành một hướng đi quan trọng giúp lưu giữ dữ liệu, bảo tồn hiện vật và mở rộng khả năng tiếp cận di sản đến công chúng.

Thay vì chỉ tham quan trực tiếp, người dùng ngày nay có thể bước vào một bảo tàng số, khám phá không gian từ xa, quan sát hiện vật dưới nhiều góc độ hoặc tiếp cận thông tin qua các lớp dữ liệu tương tác.

Tuy nhiên, mục tiêu của công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi trở thành cầu nối giúp di sản được lưu giữ tốt hơn, hiểu đúng hơn và tiếp cận rộng hơn. Đó cũng là định hướng mà Space 3D theo đuổi thông qua các giải pháp số hóa bảo tàng, số hóa hiện vật, bảo tàng số, 3D Scanning, Virtual Tour 360, Smart Map.....

>>> Đọc thêm: Số hóa bảo tàng là gì? Lợi ích số hóa bảo tàng bằng công nghệ 3D

Vì sao số hóa bảo tàng ngày càng quan trọng?

Một bảo tàng vật lý luôn có những giới hạn nhất định. Khách tham quan phải đến đúng địa điểm, đúng thời gian mở cửa và không phải toàn bộ hiện vật trong kho lưu trữ đều có thể được đưa ra trưng bày cùng lúc.

Bảo tàng số giúp mở rộng những giới hạn này.

Một học sinh ở địa phương khác vẫn có thể tham quan bảo tàng thông qua Virtual Tour 360. Một nhà nghiên cứu có thể xem dữ liệu của hiện vật. Du khách có thể khám phá trước không gian trước khi đến tham quan trực tiếp.

Quan trọng hơn, số hóa còn giúp tạo ra một lớp dữ liệu lưu trữ về trạng thái của bảo tàng tại một thời điểm cụ thể. Trong trường hợp không gian thay đổi, hiện vật được di chuyển hoặc khu trưng bày được cải tạo, dữ liệu số vẫn có thể lưu lại cấu trúc và bố cục trước đó.

3D Scanning – nền tảng dữ liệu cho số hóa bảo tàng

Một trong những công nghệ quan trọng trong số hóa bảo tàng là 3D Scanning.

Khác với hình ảnh thông thường chỉ ghi nhận một góc nhìn, 3D Scanning giúp thu thập dữ liệu về cấu trúc và hình học của không gian thực.

Thông qua quá trình quét, bảo tàng có thể ghi lại:

   - Cấu trúc tổng thể của công trình (chế độ Dollhouse)

   - Đo kích thước không gian.

   - Vị trí phòng trưng bày.

   - Bố cục hiện vật.

   - Hành lang và hướng di chuyển.

   - Trạng thái không gian tại thời điểm số hóa.

Đối với bảo tàng, di tích hoặc công trình văn hóa có giá trị, dữ liệu từ 3D Scanning có thể trở thành một lớp hồ sơ bổ sung bên cạnh bản vẽ, hình ảnh và tư liệu truyền thống. Điểm quan trọng không chỉ nằm ở việc tạo ra một mô hình 3D đẹp mắt. Giá trị lớn hơn nằm ở khả năng lưu giữ trạng thái thực tế của không gian dưới dạng dữ liệu số.

Một dự án thực tế do Space 3D triển khai là số hóa Bảo tàng Alexandre Yersin tại Viện Pasteur Nha Trang, Khánh Hòa. Thông qua công nghệ 3D Scanning, toàn bộ không gian trưng bày được tái hiện thành mô hình 3D tương tác, cho phép người xem tham quan từ xa, quan sát hiện vật trong đúng bối cảnh, xem tổng thể bằng chế độ Dollhouse, góc nhìn mặt bằng và tham khảo kích thước trực tiếp trên mô hình.

Số hóa hiện vật – lưu giữ nhiều hơn một bức ảnh

Bên cạnh không gian, số hóa hiện vật là một phần quan trọng trong quá trình xây dựng bảo tàng số.

Trong bảo tàng truyền thống, nhiều hiện vật thường được đặt sau tủ kính. Người xem chỉ có thể quan sát chúng từ một số góc nhất định.

Khi được số hóa, hiện vật có thể được ghi nhận bằng nhiều hình ảnh hoặc xây dựng thành mô hình 3D để người xem quan sát từ nhiều hướng.

Các nhóm hiện vật phù hợp với số hóa có thể bao gồm:

• Tượng.

• Phù điêu.

• Hiện vật khảo cổ.

• Đồ gốm.

• Đồ thủ công.

• Điêu khắc.

• Công cụ cổ.

• Hiện vật có cấu trúc hình học phức tạp.

Dữ liệu sau khi số hóa có thể tiếp tục được sử dụng trong website, triển lãm trực tuyến, giáo dục, nghiên cứu, VR hoặc AR.

Tuy nhiên, số hóa hiện vật không đồng nghĩa với thay thế hiện vật thật.

Giá trị nguyên bản vẫn nằm ở hiện vật. Công nghệ giúp tạo thêm phương thức để lưu giữ và tiếp cận giá trị đó.

Virtual Tour 360 – đưa bảo tàng lên môi trường số

Virtual Tour 360 là một trong những giải pháp phổ biến trong xây dựng bảo tàng số.

Công nghệ này cho phép người dùng khám phá không gian thông qua trình duyệt trên máy tính hoặc điện thoại mà không nhất thiết phải có mặt trực tiếp.

Người xem có thể:

• Di chuyển giữa các phòng.

• Xoay góc nhìn 360 độ.

• Quan sát khu vực trưng bày.

• Chọn hiện vật muốn tìm hiểu.

• Mở nội dung thuyết minh.

• Xem hình ảnh, video hoặc tài liệu liên quan.

Một Virtual Tour 360 có thể tích hợp thêm nhiều lớp dữ liệu như:

• Text.

• Audio.

• Video.

• Hình ảnh.

• Mô hình 3D.

• Liên kết tài liệu.

• Nội dung đa ngôn ngữ.

• Điểm tương tác.

Nhờ đó, Virtual Tour 360 không chỉ là một chuỗi ảnh toàn cảnh mà có thể trở thành một hành trình tham quan số có cấu trúc.

Bảo tàng số có thay thế bảo tàng truyền thống?

Câu trả lời là không.

Một bảo tàng số không thể thay thế cảm giác trực tiếp đứng trước một hiện vật thật hoặc bước vào một không gian mang giá trị lịch sử.

Vai trò của bảo tàng số là bổ sung thêm một phương thức tiếp cận.

Người dùng có thể xem trước bảo tàng trước chuyến đi, tìm hiểu lại sau khi tham quan hoặc tiếp cận từ xa khi chưa có điều kiện đến trực tiếp.

Vì vậy, số hóa không nên được nhìn như quá trình chuyển bảo tàng vật lý thành bảo tàng trực tuyến.

Đúng hơn, đây là cách tạo ra một lớp trải nghiệm mới song song với không gian thật.

Smart Map 360 – kết nối nhiều điểm di sản trên cùng một nền tảng

Đối với bảo tàng có diện tích lớn, quần thể di tích hoặc một địa phương có nhiều điểm tham quan, Smart Map có thể đóng vai trò như một lớp giao diện trung tâm.

Mỗi điểm trên bản đồ có thể liên kết đến:

• Virtual Tour 360.

• Hình ảnh.

• Video.

• Audio.

• Mô hình 3D.

• Thông tin lịch sử.

• Hướng dẫn tham quan.

Nhờ đó, người dùng không chỉ biết một địa điểm nằm ở đâu mà còn hiểu được mối liên hệ giữa địa điểm đó với các điểm khác trong toàn bộ hệ thống.

Smart Map đặc biệt phù hợp với những dự án số hóa có quy mô rộng như:

• Quần thể di tích.

• Tuyến tham quan văn hóa.

• Bảo tàng ngoài trời.

• Khu khảo cổ.

• Không gian du lịch lịch sử.

• Hệ thống điểm đến trong một địa phương.

AI có vai trò gì trong bảo tàng số?

Bên cạnh 3D Scanning, Virtual Tour 360, Smart Map và Video 360, AI cũng đang tạo ra nhiều khả năng mới cho lĩnh vực bảo tàng.

AI có thể hỗ trợ:

• Tra cứu nội dung.

• Phân loại dữ liệu.

• Tìm kiếm hiện vật.

• Gợi ý hành trình tham quan.

• Cá nhân hóa trải nghiệm.

• Hỗ trợ thuyết minh đa ngôn ngữ.

• Xử lý khối lượng lớn dữ liệu số.

Tuy nhiên, AI chỉ có thể hoạt động tốt khi dữ liệu đầu vào chính xác.

Đối với lịch sử và di sản, thông tin sai lệch có thể gây ảnh hưởng rất lớn đến cách công chúng hiểu về hiện vật và sự kiện.

Vì vậy, AI nên được xem là công cụ hỗ trợ khai thác dữ liệu, không phải nguồn thay thế cho các chuyên gia lịch sử, bảo tàng học hoặc khảo cổ.

Từ số hóa không gian đến một hệ sinh thái bảo tàng số

Một dự án số hóa hiệu quả không nên xem từng công nghệ là một sản phẩm riêng biệt.

Giá trị lớn hơn nằm ở việc kết nối chúng.

3D Scanning tạo dữ liệu không gian.

Số hóa hiện vật tạo dữ liệu về từng đối tượng.

Virtual Tour 360 tạo môi trường để người dùng khám phá.

Video 360 hỗ trợ kể chuyện.

Smart Map kết nối nhiều không gian và địa điểm.

AI hỗ trợ người dùng khai thác dữ liệu.

Khi được kết hợp đúng cách, những công nghệ này có thể tạo nên một hệ sinh thái bảo tàng số có khả năng mở rộng lâu dài.

Dữ liệu được thu thập hôm nay có thể tiếp tục được sử dụng trong website, ứng dụng di động, VR, AR, triển lãm số hoặc các nền tảng công nghệ khác trong tương lai.

Space 3D và giải pháp số hóa bảo tàng

Space 3D cung cấp các giải pháp số hóa không gian và trải nghiệm trực quan cho bảo tàng, di tích, công trình văn hóa, điểm tham quan và nhiều loại hình không gian khác.

Tùy theo đặc thù của từng dự án, Space 3D có thể triển khai từng giải pháp riêng lẻ hoặc kết hợp nhiều công nghệ trên cùng một nền tảng.

3D Scanning

Thu thập và số hóa dữ liệu không gian, hỗ trợ ghi nhận cấu trúc, bố cục và hiện trạng của công trình.

Số hóa hiện vật

Tạo dữ liệu hình ảnh hoặc mô hình số của hiện vật để phục vụ lưu trữ, nghiên cứu và trải nghiệm trực tuyến.

Virtual Tour 360

Xây dựng không gian tham quan trực tuyến, cho phép người dùng khám phá bảo tàng và di tích từ xa.

Smart Map

Kết nối nhiều điểm tham quan hoặc không gian trên một bản đồ tương tác, hỗ trợ người dùng khám phá toàn bộ hệ thống một cách trực quan.

Video 360

Xây dựng nội dung trải nghiệm nhập vai phục vụ truyền thông, giáo dục và giới thiệu di sản.

Giải pháp bảo tàng số tích hợp

Kết hợp dữ liệu 3D, hình ảnh 360, video, bản đồ và các lớp thông tin để xây dựng một hệ sinh thái số có khả năng tiếp tục mở rộng.

Công nghệ không thay thế di sản, công nghệ giúp di sản được tiếp tục kể

Một bảo tàng không trở thành hiện đại chỉ vì có nhiều màn hình.

Một dự án không trở thành bảo tàng số chỉ vì có một tour 360.

Giá trị của số hóa nằm ở khả năng công nghệ giúp con người hiểu sâu hơn về hiện vật, không gian và câu chuyện phía sau chúng.

Một hiện vật thật vẫn mang giá trị nguyên bản mà mô hình số không thể thay thế.

Một công trình lịch sử vẫn cần được bảo tồn trong không gian thực.

Nhưng 3D Scanning có thể lưu lại hiện trạng của công trình.

Số hóa hiện vật có thể mở rộng khả năng quan sát.

Virtual Tour 360 giúp một người ở xa vẫn có thể bước vào bảo tàng.

Video 360 giúp câu chuyện trở nên trực quan hơn.

Smart Map kết nối nhiều di sản trong cùng một hệ thống.

Và đó cũng là định hướng mà Space 3D hướng tới trong các dự án số hóa:

Không dùng công nghệ để thay thế giá trị nguyên bản, mà sử dụng công nghệ để lưu giữ, kết nối và đưa những giá trị ấy đến gần công chúng hơn.

Liên hệ tư vấn số hóa bảo tàng

Hotline: (+84) 946 660 732

Email: nga.ho@space3d.vn